Quantcast

Zaduszki — skąd wzięło się święto zmarłych i kiedy obchodzimy je w Polsce?

Zaduszki — skąd wzięło się święto zmarłych i kiedy obchodzimy je w Polsce?

Zaduszki — skąd wzięło się święto zmarłych i kiedy obchodzimy je w Polsce?

Canva

Jednym z ważnych świąt dla wszystkich katolików z pewnością są Zaduszki, potocznie Dzień Zmarłych. Bardzo często mylony jest z Dniem Wszystkich Świętych obchodzonym wraz z początkiem listopada. Tak naprawdę wypada jednak drugiego dnia miesiąca. Choć ustawa nie przewiduje w tym czasie wolnego od pracy, to nadal wiele osób odwiedza cmentarze, aby wspomnieć swoich zmarłych bliskich oraz zapalić znicz na nagrobku. Skąd właściwie wzięła się ta tradycja?

Reklama

Skąd wywodzi się Dzień Zaduszny?

Dzień Zaduszny wywodzi się od praktyk pobożnościowych wcześnośredniowiecznych mnichów, a konkretnie ich specjalnych nabożeństw odprawianych corocznie w różnych klasztorach za zmarłych współbraci. Według historycznych źródeł mszy i modlitwy w intencji zakonników, którzy odeszli ze świata ziemskiego zalecał już w VII wieku Izydor z Sewilli. Z czasem zwyczaj ten zaczęto stosować wobec wszystkich chrześcijan.

W związku z tym ustanowiono obowiązkowy dzień modlitw za wiernych zmarłych przypadający na 2 listopada. Bardzo szybko rozpowszechniło się to w innych zakonach. W XII wieku tradycja obowiązywała nawet wśród polskich cystersów.

W 1311 roku decyzją Stolicy Apostolskiej wprowadzono Dzień Zaduszny do kalendarza i liturgii rzymskiej, co spowodowało rozpowszechnienie święta i przypisanie go do Kościoła katolickiego. Pierwsze wzmianki o obchodach w Polsce pochodzą z początku XIV wieku z diecezji wrocławskiej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna.

Zaduszki w Polsce — geneza Święta Zmarłych

Mimo że Zaduszki to aktualnie w pełni kościelne święto, to jego geneza jest powiązana mocno z przedchrześcijańskim zwyczajem pradawnych Słowian zachodnich, Germanów i Celtyków. Obchody nawiązują do żałobnych uroczystości pogańskich i obrzędów starosłowiańskich ludów. Tradycja sięga nawet tysiąca lat wstecz, ale dopiero w XIII wieku uznano ją ważną dla wszystkich Chrześcijan.

Dzień Zaduszny w dużej mierze pochodzi od Dziadów — obrzędu związanego z przywoływaniem zmarłych znanego wszystkim z dramatu Adama Mickiewicza. Odbywał się tzw. Nocą Zaduszkową, czyli w nocy z 31 października na 1 listopada. Jednocześnie stanowił przygotowanie do obchodów Święta Zmarłych, które zwykle miały miejsce 2 listopada w zależności od fazy księżyca. Podczas ceremonii nawiązywano kontakt z duchami przodków, którzy według wierzeń w ten czas wracali do domu.

Według tradycji należało przygotować dary w postaci różnego rodzaju potraw, kaszy czy miodu, aby dusze zmarłych mogły się nasycić i osiągnąć spokój w zaświatach. Przez cały rok do ogniska składano chrust, aby w ten dzień rozpalić ognisko i tym samym rozświetlić drogę do domu. Jednocześnie miało to uniemożliwić wyjście na świat upiorom, głównie zmarłych tragiczną śmiercią oraz samobójców.

W dzisiejszych czasach zamiast tego wszyscy odwiedzają w Święto Zmarłych cmentarz, gdzie symbolicznie palone są znicze na nagrobkach. Strojone są także zielonymi gałązkami, kwiatami i innymi dekoracjami. Poza tym każdy może wziąć udział w procesji lub skorzystać z nabożeństw w kościołach zwanych wspominkami. Wypisuje się wtedy na kartkach imiona zmarłych bliskich, aby odmówiono za nich modlitwę podczas mszy.

Znicze palą się na grobie w Święto Zmarłych Canva

Tradycje związane ze Świętem Zmarłych

Dzień Zaduszny obchodzony 2 listopada to dzień modlitw za dusze zmarłych, które są w czyśćcu. Nawiązuje do ludowych zwyczajów, kiedy odprawiano w tym celu specjalne obrzędy. Wierzono bowiem, że wiernych zmarłych czeka Niebo, jednak najpierw muszą odpokutować za grzechy popełnione w trakcie ziemskiego życia.

Nie bez powodu Zaduszki poświęcone dla zmarłych chrześcijan odbywają się w tym okresie. Ma to wymiar symboliczny, gdyż listopad kończy jesienny okres zbiorów. Wtedy też przyroda umiera, aby na wiosnę dokonać odrodzenia. Nawiązuje to do przemijania i nieustannej transformacji.

W Polsce jedną z najpopularniejszych tradycji jest odwiedzanie cmentarzy, aby przyozdobić groby bliskich kwiatami i palonymi zniczami. To ostatnie ma związek z przedchrześcijańskim zwyczajem rozpalania ognisk na mogiłach i rozstrojach dróg. Wierzono bowiem, że płomienie ogrzewają dusze błąkające się po ziemi, dzięki czemu mają one zapewniać ochronę przed złymi mocami.

W województwie podkarpackim jednym ze zwyczajów było otwieranie drzwi i okien w domach podczas wieczerzy, aby dusze przodków mogły swobodnie wejść do środka. Co więcej, zakazano wykonywania niektórych czynności, takich jak kiszenie kapusty, wylewanie wody czy uderzenie w stół, gdyż miało to zakłócać ich spokój.

Na początku XX wieku wprowadzono też zwyczaj obdarowywania chlebkami i jedzeniem dziadów, czyli żebraków przed cmentarzami i kościołami w zamian modlitwę w intencji zmarłych. Panowało przekonanie, że w ich wykonaniu jest to skuteczniejsze. W późniejszym czasie zamieniono dary na datki pieniężne. W niektórych regionach organizowano nawet tzw. dziadowskie bale, podczas których zapraszano żebraków na wielką ucztę.

Ogromna liczba znicza palona na Święto Zmarłych Canva

Zaduszki 2021 - kiedy obchodzimy w Polsce i czy będzie to wolny dzień?

Wiele osób zastanawia się, czy Zaduszki są wolne od szkoły i pracy. Jak każdego roku święto to wypada 2 listopada. W tym roku jest to wtorek. W Polsce ustawowo jedynie 1 listopada w Dzień Wszystkich Świętych przewidziano przerwę od obowiązków. Oznacza to, że wszystkie sklepy, galerie handlowe, urzędy i wszelkiego rodzaju placówki usługowe powinny być standardowo otwarte. Wyjątek stanowi sytuacja, w której Dzień Zaduszny wypada w niedzielę. Najszybciej nastąpi to jednak w 2025 roku.

Jazzowe Zaduszki — muzyczny hołd z okazji Święta Zmarłych

Jednym z ciekawych wydarzeń organizowanych z okazji Święta Zmarłych są Zaduszki Jazzowe. To cykl koncertów odbywających się w zadusznym okresie w różnych regionach Polski. Najstarszy z nich ma miejsce w Krakowie i związany jest z półwieczną tradycją. Poza tym organizują je również inne miasta, takie jak:

  • Siedlce (1957 r.),
  • Bydgoszcz (1961 r.),
  • Sokołów Podlaski (1979 r.),
  • Opole (1994 r.),
  • Gdynia i Gdańsk (1998 r.)
  • Poznań (2002 r.),
  • Wrocław,
  • Ełk,
  • Lublin,
  • Rzeszów,
  • Węgorzewo.
  • Co ciekawe, tradycja dotarła również za granicę. Od 2006 roku w Toronto grają znani polscy i kanadyjscy jazzmani. Wydarzenie zainicjowała polsko-kanadyjska wokalistka i kompozytorka Ola Turkiewicz.

    Zaduszki — cytaty związane z przemijaniem

    Śpieszmy się kochać ludzi, tak szybko odchodzą

    Jan Twardowski

    Zadziwiające jak osądzamy bliskich, nie zdając sobie sprawy z podłości naszego lekceważenia, dopóki ich nam nie zabraknie, dopóki nie zabiorą ich nam. Zabierają, bo nigdy do nas nie należeli…

    Carlos Ruiz Zafon

    Prawdziwym nieszczęściem jest być człowiekiem żyjącym, bardziej zapomnianym niż zmarli.

    Autor nieznany

    Śmierć nie jest kresem naszego istnienia, żyjemy w naszych dzieciach i następnych pokoleniach. Albowiem to dalej my a nasze ciała to tylko zwiędłe liście na drzewie życia

    Albert Einstein

    Wszystko tak szybko przemija i nim się spostrzeżemy, dobiliśmy już do kresu życia...

    - Rupert Mayer

    Nie żyjemy, aby umierać... ale umieramy, aby żyć wiecznie

    Michael Buchberger

    Zobacz w galerii zdjęć najpopularniejsze tradycje na świecie związane z Dniem Wszystkich Świętych i Zaduszkami!

    W Polsce 1 listopada w Dzień Wszystkich Świętych jest dniem wolnym. Mnóstwo osób odwiedza wtedy cmentarze, aby zapalić znicz na grobie bliskich i przyozdobić go kwiatami. Zaduszki, czyli Święto Zmarłych ma miejsce jednak kolejnego dnia.
    Źródło: Canva
    Reklama
    Reklama